HOORCOLLEGE WEEK 6, Ot van Daalen, maandag 19 oktober 2009

Bespreking gelezen literatuur en het gastcollege

David Lyon - National ID Cards: Crime-Control, Citizenship and Social Sorting (2007)
Nieuwe identiteitskaart systemen verschijnen in verschillende landen over de hele wereld, en deze zijn gebaseerd op biometrie en maken gebruik van doorzoekbare databases. De surveillance kwestie gaat niet zozeer over de kaarten zelf maar over de nationale registers die de persoonlijke data verwerken. Dit voedt de 'controle cultuur', die zijn bereik geografisch vergroot wanneer de identificatie maatregelen zijn geharmoniseerd en geïntegreerd over de nationale grenzen heen. De sociale sortering capaciteiten van de nieuwe identiteitskaarten zijn onderschat, net zoals de gevolgen van het bestuur van de 'veelvoudige functies' die de identiteitskaart systemen bezitten, dit alles heeft consequenties voor de sociale gerechtigheid.

Burgers identificeren speelt een sleutelrol binnen de eenentwintigste eeuw. In moderne tijden, bureaucratische administratie eist dat elk persoon zich kan identificeren om te verzekeren dat ze gemachtigd zijn om zichzelf burger te noemen. Zonder identificatie kan niemand zijn verantwoordelijkheid nemen, zoals stemmen, noch plezier hebben van de voordelen, zoals bescherming van externe of interne bedreigingen op het welzijn. Nieuwe identiteitskaart systemen zijn afhankelijk van elektronische infrastructuren en in het bijzonder van nationale registers. Daar ligt de echte macht van de surveillance, om de verschillende categorieën van groepen te discrimineren, voor een verschillende behandeling. Er zijn nog enkele andere veranderingen aan de gang: biometrie geeft de middelen aan voor wat wordt geclaimd als de beste en juiste manier van identificatie en verificatie, de identiteitskaarten hebben meerdere doelen, in deze zaak is niet alleen de overheid betrokken, ze identiteitskaarten moeten zowel nationaal als internationaal kunnen werken. De belangrijkste reden voor het gebruik van biometrie is dat terwijl pincodes en wachtwoorden vergeten kunnen worden, ons lichaam een consistent en een altijd aanwezige middel is voor identificatie. Er zijn ook enkele aspecten om ter discussie te stellen: wat zijn de echte drijfveren achter de identiteitskaarten, wie telt als een burger, hoe worden mensen ingedeeld, hoe kan sociale gerechtigheid worden bereikt in de controle van de ontwikkeling van de identiteitskaart. Lyon stelt dat mensenrechten vaak als minder belangrijk worden gezien dan de nationale veiligheid. Er zijn een aantal argumenten aangedragen om de identiteitskaarten in te voeren. Dit zijn onder andere: veiligheid na 9/11, grotere efficiëntie door e-government die hoge technologische oplossingen promoten, de mogelijkheden om het immigratie probleem tegen te gaan en de verontrusting over identiteit diefstal. De gevaren die hier door sommigen in worden gezien zijn bijvoorbeeld de onnodige expansie van de politie macht. Verder schrijft Lyon in zijn artikel dat het elimineren van terrorisme, de bestrijding van fraude en het bedwingen van immigratie afhangt van het opzetten van categorieën. Dus gevoelige zaken zijn de inzet in het onderscheiden van categorieën, en de software codes waardoor ze herkent zullen worden. De sociale sortering van de nieuwe identiteitskaarten raken de levens van de zwakste en meest gemarginaliseerde leden van de populatie. De nieuwe identiteitskaarten zijn erop gericht de uitzonderingen eruit te filteren. Voor hun is er geen veiligheid van het vangnet. Er is weinig aandacht voor de onschuldige individuen die in een negatief daglicht komen te staan. Enkele belangrijke vragen van critici rekenen op antwoorden: Is de oorlog tegen het terrorisme eigenlijk een oorlog tegen de immigranten? Voedt identiteit management 'digtal rule' en de coltrole cultuur? Wat is het gevaar van het gebruik van de identiteitskaarten voor zowel overheid gebruik als voor commerciële doelen? Hoe beïnvloedt de nieuwe identiteitskaart een eigentijds begrijpen van 'burgerschap'? De nieuwe identiteitskaart systemen zijn ontwikkeld zonder de database capaciteiten in het sociaal sorteren volledig te erkennen. Het is volgens Lyon nog onduidelijk of de nieuwe identiteitskaarten nog verder kunnen bijdragen bij alles wat er al is. Lyon sluit af met het advies dat we de negatieve kanten (marginaliseren van kwetsbare burgers) naast de positieve kanten (anti-terrorisme) van de identiteitskaarten moeten zetten en dan een goede afweging moeten maken.

Gastcollege 19 oktober 2009 - Ot van Daalen, Bits of Freedom - Privacy & Surveillance
Het gastcollege dat dit keer gegeven werd door Ot van Daalen, directeur van Bits of Freedom, was alweer de laatste in de reeks van gastcolleges. Van Daalen had afgelopen augustus de kans om Bits of Freedom weer op te pakken en heeft dit met beide handen aangegrepen. Bits of Freedom verdedigt de burgerrechten in de digitale wereld/informatie maatschappij. Van Daalen wil met Bits of Freedom een soort van beweging worden, de stem van de burgers. Van Daalen begon met het vertellen over de actie van Bits of Freedom die zij hadden gevoerd tegen Buma Stemra. Buma Stemra kwam namelijk met een nieuw voorstel om webloggers te laten betalen voor de muziekfilmpjes die op hun site staan (De Volkskrant 2009), hier was Bits of Freedom het niet mee eens. Op Twitter reageerde Bits of Freedom als volgend: "BUMA begrijpt internet nog steeds niet, zou goed aan doen niet-commercieel gebruik gratis te maken, petitie komt in nieuwsbrief" (Twitter 2009). Dit bericht werd snel door vele mensen opgepikt en er werd online samenwerkt aan een petitie tegen Buma Stemra. Later kwam Geen Stijl met de vraag of ze mochten linken naar de site van Bits of Freedom en of hun server dat aankon. Hierdoor kreeg de hele actie van Bits of Freedom nog veel meer aandacht. Bij de persconferentie van Buma Stemra werd Bits of Freedoms zelf geweigerd maar kregen ze buiten wel de kans om met de NOS te praten. Het was mooi om te zien hoe Van Daalen een groep mensen in actie had laten komen naar aanleiding van het bericht van Buma Stemra. Hierbij gaf  Van Daalen ook aan dat er goede instrumenten op het internet aanwezig zijn om met meerdere mensen aan een bepaalde petitie te werken. Als voorbeeld gaf hij hiervoor het online programma Comment (Flink).

Na deze inleiding begon Van Daalen met zijn stuk over Privacy & Surveillance. Hij stelde dat de overheid de gedachte had dat wat offline geldt, ook online geldt. Dit was volgens Van Daalen vanaf het begin al twijfelachtig. Onze vrijheid zou wel eens beperkt kunnen worden. Hiertegenover stelde Van Daalen de volgende gedacht: wat offline niet kan gelden, kan online wel gelden. Om zijn gedacht te illustreren kwam hij met een aantal treffende voorbeelden. We zouden ons niet kunnen voorstellen dat er vroeger op het postkantoor alles werd bijgehouden van wat we verstuurden en wat we ontvingen. Hierbij zouden we "moord en brand" hebben geschreeuw volgens Van Daalen. Nu gebeurt online precies hetzelfde maar dit gaat geruisloos. Het gaat Van Daalen ook vooral om het centraal opslaan van gegevens in plaats van het decentraal.

Ook is Bits of Freedom niet tegen technologie. Iedereen staat volgens Van Daalen met zijn gegevens ingeschreven in 250 tot 1000 databanken. Je hebt geen inzicht voor welke doeleinden ze gebruikt worden. Bits of Freedom komt voor dit probleem met de persoonsgegevens inzage machine - PIM. Volgens de wet bescherming persoonsgegevens moet een organisatie de betrokken burger in principe altijd informeren over de gegevensverwerking. Verder mogen persoonsgegevens alleen verzamelt en verwerkt worden als daar een goede reden voor is. Of als de betrokken burger toestemming heeft gegeven voor het gebruik van zijn gegevens. In de praktijk gebeurt dit volgens Van Daalen niet en biedt PIM hiervoor de uitkomst. Zo worden de burgers en organisaties bewust gemaakt van hun rechten en plichten. Van Daalen kwam verder met hoeveelheid naam, adres en woonplaats gegevens die maandelijks verstrekt worden door het CIOT, dit zijn er 250.000. Deze worden alleen aan de opsporingsdiensten verstrekt mits er een redelijke verdenking is. Maar wat is dan een redelijke verdenking? En waarom worden er zoveel gegevens opgevraagd? In dit systeem is totaal geen transparantie aanwezig. Uiteindelijk zal dit alles leiden naar de naakte mens. We worden totaal uitgekleed en niks blijft meer verborgen. En volgens de overheid is dit vooral wat we als burgers zelf willen, veiligheid staat op nummer 1. Maar helaas gaat dit volgens Van Daalen vaak ten koste van onze privacy. Van Daalen haalt een Duits onderzoek van de Vorratsdatenspeicherung aan waaruit blijkt dat 50% van de Duitsers nu al terughoudend zijn over wat ze bespreken over de telefoon. Ze hebben niets te verbergen maar zijn toch bang voor de controles die plaatsvinden. Van Daalen geeft aan dat de machtsbalans tussen de overheid en de burgers scheef is. De overheid weet alles over ons maar andersom is dit niet het geval. Wij hebben als burgers alleen de macht van de media. Dit bleek ook wel uit de reactie van Buma Stemra, zij weerden Bits of Freedom bij hun persconferentie. Toch wist Bits of Freedom zich in de kijker te spelen en een tegengeluid te geven. Maar als organisaties als Bits of Freedom steeds worden geweigerd bij belangrijke besprekingen bijvoorbeeld ook van het CIOT dan kunnen ze weinig bereiken en betekenen voor de burger.

Op de vraag uit het publiek of het al niet te laat was om deze strijd te strijden gaf Van Daalen aan dat hij niet wist of deze strijd nog te winnen was maar dat hij zijn uiterste best zou doen. Misschien is voor Bits of Freedom nog mogelijk om nuances aan te brengen en te vechten voor juridische en technische waarborgen. Al met al een bevlogen gastcollege met een duidelijke visie.

Persoonlijke Uiteenzetting
In het artikel van Lyon gaat het vooral over de komst van de nieuwe identiteitskaarten en de negatieve effecten daarvan. Het negatieve effect is volgens Lyon het marginaliseren van kwetsbare burgers en dan vooral die van de immigranten. In het artikel begrijp ik heel goed wat Lyon bedoeld met de 'controle cultuur', en hier kwam Van Daalen ook op terug in zijn gastcollege, maar begrijp ik niet helemaal het punt wat Lyon wil maken over immigranten. Misschien doelt hij op het feit dat deze mensen ook recht hebben op 'bescherming' en nu door de komt van de nieuwe identiteitskaarten snel gevonden en uitgezet kunnen worden. Lyon stelt dat mensenrechten vaak als minder belangrijk worden gezien dan de nationale veiligheid. Uit het gastcollege van Van Daalen kwam dit ook naar voren, de overheid bepaalt voor ons als burger wat er belangrijker is. De vraag is dan ook hoe veiligheid en privacy toch samen kunnen gaan. Het één hoeft het ander niet persé uit te sluiten, we moeten op zoek naar een evenwicht. Maar hoe kunnen we het evenwicht vinden als de overheid ons geen transparantie biedt over hun manier van handelen? Wat hebben we als burgers hier nog tegen in te brengen? Hoe kan de overheid de burgers beter bij dit proces betrekken? Het is goed dat er een organisatie bestaat als Bits of Freedom zij zorgen voor het tegen geluid vanuit de burgers. Verder denk ik dat veel burgers zich niet bewust zijn van de manier waarop ze tot in detail in beeld gebracht en gecontroleerd worden. Hier ligt denk ik voor de overheid de taak om meer informatie te verschaffen over dit onderwerp. Daarna kunnen burgers zich pas echt goed een mening vormen en meepraten over dit onderwerp. Wel vraag ik me af of in deze digitale cultuur de burgers het echt niet weten of juist niet willen weten.

De houding: "Ze mogen alles van mij weten want ik heb toch niks te verbergen" vind ik een naïeve gedachte. Hoogleraar kunstmatige intelligentie Lambert Schomaker maakt zich ook zorgen over de zorgeloosheid (Notten 2008). Volgens Schomaker leggen we heel veel macht in nieuwe technologie en is daar nog te weinig discussie over geweest. Dit kwam ook als vraag naar voren tijdens het gastcollege van Van Daalen. Worden de 250.000 maandelijkse naam, adres en woonplaats opvragen verwerkt door mensen of door computers? Hier kon Van Daalen geen antwoord op geven vooral ook omdat hier geen openheid over is. Maar stel dat deze aanvragen verwerkt worden door computers (wat mij door de hoeveelheid aannemelijk lijkt) dan denken wij erg positief over een systeem. Terwijl volgens Schomaker alle systemen kwetsbaar zijn, tot alle niveaus van encryptie. In het artikel 'Wie te hard loopt, is verdacht' uit de Volkskrant van 15 oktober 2009 las ik het volgende:

"In de lommerrijke omgeving van de voormalige vliegbasis Soesterberg onderzoekt Hogervorst daarom met Europees geld hoe het steeds dichtere woud van camera's in binnensteden, voetbalstations en luchthavens effectiever kan worden ingezet. Nu nog schakelen de beveiligers zelf tussen de beelden en besluiten zij welke personen extra aandacht verdienen. Met honderden camera's tegelijk is dat lastig. Het is handiger als de apparaten bepalen welk gedrag verdacht is en alleen daarvan beelden op de schermen in de controlekamer verschijnen." (Heck 6)

Hierbij vraag ik me af of camera's wel kunnen bepalen welk gedrag verdacht is. Bij de onderwerpen veiligheid en privacy komt vaak ook een deel ethiek kijken. Dit zou door de totale overname van computers komen te vervallen. Hebben wij als burgers een blind vertrouwen in de techniek? Dit is dan ook een naïeve gedachte!

Op het einde van het gastcollege kwam Van Daalen met het doem scenario van de Jodenvervolging. Doordat op elk Joods paspoort een J stond verliep het proces van het vervolging van Joden eenvoudig. Met dit voorbeeld wou Van Daalen aangeven dat we nu in deze tijd ook een infrastructuur aan het creëren zijn voor misbruik. En volgens Schomaker gaan we er altijd vanuit dat de overheid vriendelijk is, maar bedenk eens dat de overheid onvriendelijk zou zijn (Notten 2008). In het artikel van Lyon komt dit idee ook terug, het gaat vooral over 'social sorting'. Volgens Lyons zijn de gevoelige zaken de inzet in het onderscheiden van categorieën, en de software codes waardoor ze herkent zullen worden. De sociale sortering van de nieuwe identiteitskaarten raken de levens van de zwakste en meest gemarginaliseerde leden van de populatie. De nieuwe identiteitskaarten zijn erop gericht de uitzonderingen eruit te filteren. Voor hun is er geen veiligheid van het vangnet. Lyon gaat hier heel specifiek in op de identiteitskaarten terwijl Van Daalen het probleem breder trekt. Het startpunt zou moeten zijn dat de privacy gegarandeerd is en niet dat dit pas aan het einde wordt toegepast. Privacy moet een deel worden van het systeem.

Waar het Lyon vooral gaat om de voordelen en de nadelen van de identiteitskaart naast elkaar te zetten, komt Bits of Freedom ook met adviezen omtrent dit thema. Zij pleiten bijvoorbeeld voor een meldplicht voor datalekken, zonder deze plicht zullen organisatie het niet melden vanwege 'image' schade en daarnaast zal er zonder deze meldplicht meer data fraude plaats vinden. Ook wil Bits of Freedom bevoegdheden van het inzien van gegevens tijdelijk maken. Dit proces mag pas gecontinueerd worden als er aangetoond is dat het effect heeft gehad. Want de overheid kijkt vooral naar de voordelen en let weinig op de risico’s. En dat, terwijl de voordelen niet bewezen zijn. Als conclusie kan ik stellen Bits of Freedom eigenlijk niet tegen het centraal opslaan van persoonlijke gegevens is, mits dit systeem waterdicht zou zijn. Maar dit is nog zeker niet het geval, privacy is niet gegarandeerd. De strijd van Bits of Freedom is daarom nog niet gestreden.


Literatuur
“Buma/Stemra wil geld voor muziek op blogs.” De Volkskrant. 2 oktober 2009. 24 oktober 2009. <http://www.volkskrant.nl/multimedia/article1297594.ece/Buma%2FStemra_wil_geld_voor_muziek_op_blogs>.

Flink, John W. Comment. You Comment, Businesses Listen. 2008. 24 oktober 2009 <http://www.comment.com/>.

Heck, Wilmer. “Wie te hard loopt, is verdacht.” NRC Handelsblad 15 oktober 2009, 6.

Lyon, David. “National ID Cards: Crime-Control, Citizenship and Social Sorting.” Oxford Journals Volume 1, Number 1 (2007): 111-118. 24 oktober 2009 <http://policing.oxfordjournals.org/cgi/content/short/1/1/111>.

“Meinungen der Bundesburger zur Vorratsdatenspeicherung.” Vorratsdatenspeicherung. Forsa. 2008. 24 oktober 2009  <http://www.vorratsdatenspeicherung.de/images/forsa_2008-06-03.pdf>.

Notten, Tjerk. “‘Burgers zijn te makkelijk’.” Universiteitskrant Groningen 12, Jaargang 38 (2008): 18 oktober 2009 <http://www.uk.rug.nl/archief/jaargang38/12/02a.php>.

Ot van Daalen. Twitter. Bits Of Freedrom. 31 oktober 2009. 24 oktober 2009 <http://twitter.com/bitsoffreedom>.

 “Wet bescherming persoonsgegevens.” Opsporing en handhaving. 2006. College Bescherming Persoonsgegevens. 18 oktober 2009 <http://www.justitie.nl/onderwerpen/opsporing_en_handhaving/wbp/>.